Wat is de transparantieplicht bij AI? Mensen laten weten dat ze met AI te maken hebben, bijvoorbeeld bij een chatassistent. Hoe je dat netjes inricht.
De transparantieplicht uit de AI Act houdt in dat mensen weten wanneer ze met AI te maken hebben: een chatassistent stelt zich als zodanig voor, en AI-gegenereerde content wordt als zodanig herkenbaar. Het is een bescheiden eis met veel waarde: duidelijkheid wekt vertrouwen. EIGHTY8 bouwt de melding in het ontwerp in, niet er later omheen.
Wie belt met een afdeling, mag niet denken dat hij een mens spreekt als het een assistent is. Wie een brief ontvangt, mag weten dat de tekst met hulp van AI is opgesteld. Dat is de kern van de transparantieplicht uit de AI Act: bij toepassingen die met mensen omgaan, maak je zichtbaar dat AI meedoet. Geen klein lettertje onderaan, maar een melding die de gebruiker op het juiste moment treft.
In de praktijk is dat een ontwerpvraag met een handvol goede antwoorden. Bij een chatassistent: een openingszin die zegt wat hij is en waar hij goed in is, en die de weg naar een mens openhoudt. Bij gegenereerde tekst in een mail: een nette formulering onderaan of in de ondertitel. Bij een samenvattende stap in een intern systeem: een label op het veld waarin de samenvatting staat. Vorm volgt context; de verplichting is dezelfde.
Een voorbeeld van een correcte melding bij een chatassistent: 'Je praat met de digitale assistent van ons team. Hij zoekt antwoorden uit onze eigen documenten. Klopt het antwoord niet, of wil je iemand spreken, typ dan mens.' Kort, eerlijk, en het verwijst door. Zo'n zin lost niet alleen een verplichting af. Hij zet de verwachting goed, waardoor het gesprek vlotter loopt en het vertrouwen groeit.
Hij geldt zodra mensen direct met een AI-systeem omgaan (chat, telefonisch contact, een formulier dat met een model wordt behandeld) en bij gegenereerde beelden, audio of tekst die aan het publiek verschijnt. Ook intern geldt openheid: een medewerker die een samenvatting krijgt voorgeschoteld, moet kunnen zien dat een model eraan meewerkte. Wees vooral gul met duidelijkheid; het kost niets en het scheelt discussie.
Niet elke automatisering hoeft aangekondigd te worden: een filter dat spam weghoudt, een Excel-formule, een koppeling die velden overdraagt. Dat is software zonder AI die met personen omgaat. En de plicht is geen excuus om vaag te blijven over wat er verder met gegevens gebeurt; die kant hoort in je privacyverklaring. Transparantie over AI en privacy zijn twee deuren van hetzelfde huis.
In elk ontwerp dat wij bouwen met een menselijke tegenpartij (chatbot, mail-voorstel, samenvatting) zit de melding van het begin af aan: de juiste tekst op de juiste plek, in de toon van het bedrijf, met een duidelijke weg naar een mens. We leveren die teksten mee in het NL/EN/AR-woordgebruik van de oplossing en leggen ze vast in de scope, zodat het geen afhaklijst achteraf is maar onderdeel van het werk.
Bij een chatassistent waarmee mensen vrijelijk omgaan is een duidelijke melding dat er AI achter zit de norm: de gebruiker mag niet in de waan worden gelaten dat hij een mens spreekt. De vorm is vrij (een openingszin volstaat meestal) zolang hij opvalt op het juiste moment. Belangrijk daarbij: houd de weg naar een mens open. Een melding zonder doorkiesmogelijkheid voldoet aan de letter en schaadt het vertrouwen in de praktijk.
Met een korte, nuchtere zin bij de tekst zelf, bijvoorbeeld: 'Dit concept is met hulp van AI opgesteld en door ons team gecontroleerd.'. Of in een mail onderaan, in hetzelfde lettertype als de rest. Vermijd het verbergen in een link of algemene voorwaarden; de lezer moet het kunnen zien zonder te zoeken. Wat er precies in jouw situatie verplicht is, hangt af van het type toepassing; de verordening en de toezichthouder geven daar de toets voor.
De wettelijke kern richt zich op mensen die met een AI-systeem omgaan. Dat is intern niet anders dan extern. Praktisch gezien helpt openheid intern altijd: een medewerker die een samenvatting of voorstel krijgt, wil weten dat een model eraan meewerkte, anders bouwt hij op vertrouwen dat niet klopt. Label daarom de outputvelden in interne tools net zo eerlijk als de klantgerichte plekken. Het is een kleine gewoonte met een groot effect op de omgang met de output.
Dan is het de melding zelf waarschijnlijk niet, maar de onduidelijkheid eromheen. Goede meldingen doen drie dingen: zeggen wat het systeem is, zeggen waar het goed in is, en de weg naar een mens openhouden. Praktijkervaring is dat een eerlijke openingszin het gesprek vlotter maakt, niet langzamer. Mensen stellen betere vragen als ze weten met wie ze praten. Verberg de melding nooit; verfijnd ontwerp lost meer op dan verstoppertje spelen.
EIGHTY8